خبرگزاری حوزه | امیرعلی جوادیان، عکاس در گفتوگو با خبرگزاری حوزه با اشاره به جایگاه عکاسی عاشورایی اظهار کرد: ثبت تصویری آیینهای عاشورا تنها به گرفتن چند قاب از یک مراسم محدود نمیشود، بلکه این نوع عکاسی نیازمند شناخت عمیق از یک واقعه تاریخی، فرهنگی و معنوی است. عکاس زمانی میتواند تصویری اثرگذار از عاشورا ارائه دهد که پیش از حضور در میدان، نسبت به مفاهیم و لایههای مختلف این واقعه شناخت داشته باشد.
وی افزود: عکاسی عاشورایی بخشی از عکاسی آیینی به شمار میآید و تفاوت آن با بسیاری از گونههای دیگر عکاسی در همین پیوند عمیق با معنا و باورهای مردم است. در عکاسی طبیعت یا برخی شاخههای هنری ممکن است فرم، زیبایی بصری و ترکیببندی نقش اصلی را ایفا کند، اما در عکاسی عاشورا، تصویر باید علاوه بر زیبایی، حامل پیام و روایت باشد. اگر عکاس تنها به ثبت ظاهر یک مراسم بسنده کند، ممکن است عکس از نظر فنی موفق باشد، اما نمیتواند روح و مفهوم عاشورا را منتقل کند.
این عکاس پیشکسوت ادامه داد: در سالهای فعالیت حرفهای خود فرصت داشتهام از مراسمهای مختلف عاشورایی در نقاط گوناگون ایران عکاسی کنم؛ از مناطق جنوبی کشور تا شهرها و روستاهای تاریخی مانند ماسوله و ابیانه. چیزی که در این تجربهها بیش از همه جلب توجه میکند، تنوع گسترده شیوههای عزاداری در ایران است. یک واقعه واحد تاریخی در مناطق مختلف با جلوهها، رنگها، آیینها و رفتارهای متفاوتی بازنمایی میشود.
جوادیان با اشاره به تجربه حضور در خارج از کشور گفت: زمانی که در یک کارگاه عکاسی در دانشکده هنر فیلیپین مجموعهای از تصاویر آیینهای عاشورایی ایران را نمایش دادم، بسیاری از مخاطبان از این میزان تنوع شگفتزده شدند. برای آنها جالب بود که چگونه یک موضوع مشترک میتواند در نقاط مختلف یک کشور با این همه تفاوت در شیوه اجرا، پوشش، معماری و فضای بصری دیده شود. همین گوناگونی یکی از ظرفیتهای مهم عکاسی عاشورایی ایران است.
وی درباره نقش شناخت تاریخی در این حوزه بیان کرد: عکاس عاشورایی باید بداند با چه موضوعی مواجه است. واقعه عاشورا تنها یک رویداد تاریخی نیست، بلکه مجموعهای از مفاهیم مانند ایستادگی، عدالتخواهی، فداکاری و معنویت را در خود جای داده است. بدون شناخت این مفاهیم، نگاه عکاس سطحی خواهد شد و تصاویر او بیشتر به ثبت یک مراسم شبیه میشود تا روایت یک حقیقت تاریخی.
این هنرمند در ادامه درباره عناصر بصری در عکسهای عاشورایی گفت: در این نوع عکاسی هر عنصر میتواند معنا داشته باشد. رنگها، پرچمها، علمها، شمعها، نخلها و حتی فضای معماری محل برگزاری مراسم، همگی بخشی از زبان تصویری هستند. برای نمونه، تضاد میان رنگهای مختلف در یک صحنه میتواند مفاهیمی مانند سوگ، مقاومت یا حماسه را به مخاطب منتقل کند. عکاس باید بتواند این نشانهها را بشناسد و از آنها برای تقویت روایت تصویری خود استفاده کند.
جوادیان با تأکید بر اینکه نباید زیباییشناسی جای محتوا را بگیرد، گفت: تکنیک و فرم اهمیت زیادی دارند، اما در عکاسی عاشورایی محتوا جایگاه نخست را دارد. یک تصویر ممکن است از نظر نور، ترکیببندی و رنگ بسیار زیبا باشد، اما اگر نتواند ارتباطی با مفهوم اصلی برقرار کند، از هدف خود فاصله گرفته است. هنر واقعی زمانی شکل میگیرد که فرم در خدمت معنا قرار گیرد.
وی در پاسخ به پرسشی درباره نسبت میان نگاه مستند و بیان هنری در عکس عاشورایی اظهار کرد: نمیتوان برای این موضوع یک میزان مشخص تعیین کرد. هنر عرصه آزادی است و هر هنرمند باید بتواند نگاه شخصی خود را بیان کند. برخی عکاسان تلاش میکنند مراسم را دقیقا همانگونه که اتفاق میافتد ثبت کنند و برخی دیگر برداشت شخصی و هنری خود را از آن ارائه میدهند. هر دو شیوه میتوانند ارزشمند باشند.
این عکاس افزود: محدود کردن نگاه هنرمند باعث کاهش خلاقیت میشود. عکاس باید بتواند احساس، برداشت و تجربه خود را در تصویر نشان دهد. در کارهای خودم نیز گاهی رویکرد کاملا مستند داشتهام و گاهی بیشتر به دنبال ایجاد یک بیان هنری بودهام. برای مثال هنگام عکاسی از مراسم عاشورا در ماسوله، معماری و فضای خاص این منطقه برایم اهمیت دارد، زیرا مخاطب باید بداند این اتفاق در چه محیطی رخ داده است؛ اما در کنار آن ممکن است به یک ترکیب رنگی یا یک لحظه خاص توجه کنم که جنبه هنری تصویر را افزایش دهد.
جوادیان درباره مسئله تکرار در عکاسی آیینی بیان کرد: بسیاری از عناصر در مراسم عاشورا هر سال تکرار میشوند و عکاس با صحنههایی مشابه روبهرو است، اما این موضوع نباید باعث تکراری شدن نگاه شود. پرچم، علم یا شمع همیشه وجود دارند، اما نوع دیدن عکاس میتواند هر بار تصویری تازه خلق کند. وظیفه هنرمند این است که از میان عناصر آشنا، زاویهای جدید پیدا کند و چیزهایی را نشان دهد که شاید دیگران کمتر دیده باشند.
وی ادامه داد: گاهی یک لحظه کوتاه میتواند تمام بار معنایی یک مراسم را منتقل کند. ممکن است در یک تعزیه، حرکت یک اسب، حالت چهره یک عزادار یا ترکیب جمعیت با فضای اطراف، تصویری ماندگار ایجاد کند. این لحظهها معمولا بسیار سریع اتفاق میافتند و عکاس باید تجربه، شناخت و آمادگی لازم برای ثبت آنها را داشته باشد. همانطور که شاعر نمیتواند همیشه یک مضمون را با همان زبان تکرار کند، عکاس نیز باید همواره به دنبال کشف نگاه تازه باشد.
این عکاس دفاع مقدس با اشاره به تفاوت میان ثبت ساده و عکاسی مؤلف گفت: میتوان میان عکاسی صرفا گزارشی و عکاسی دارای نگاه شخصی تفاوت قائل شد. در نوع نخست، عکاس بیشتر به ثبت اتفاقات بیرونی توجه دارد، اما در عکاسی مؤلف، هنرمند تلاش میکند مانند یک نویسنده، روایت خود را با تصویر بیان کند. او فقط نمیبیند، بلکه انتخاب میکند که چه چیزی را چگونه نشان دهد.
وی تصریح کرد: در عکاسی عاشورایی، نگاه مؤلف اهمیت زیادی دارد، زیرا مفاهیم عمیقی مانند ایثار، مقاومت و معنویت همیشه به شکل مستقیم دیده نمیشوند. گاهی یک کودک در مراسم، نگاه یک پیرغلام، حرکت یک پرچم یا سکوت یک عزادار میتواند حامل معنایی بزرگ باشد. هنر عکاس این است که این لحظهها را تشخیص دهد و آنها را در قالب یک تصویر ماندگار ثبت کند.
جوادیان درباره نقش تکنیکهای عکاسی نیز بیان کرد: نور، رنگ، زاویه دید، ترکیببندی و انتخاب لحظه، ابزارهایی هستند که عکاس برای بیان بهتر موضوع در اختیار دارد. استفاده درست از سرعت شاتر، کنترل نور و انتخاب کادر مناسب میتواند تاثیر یک تصویر را افزایش دهد. امروز نیز با گسترش عکاسی دیجیتال، مرحله پردازش تصویر اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
وی افزود: پردازش تصویر نباید به معنای تغییر واقعیت باشد، بلکه باید به بهتر دیده شدن مفهوم عکس کمک کند. همانطور که در گذشته عکاسان در تاریکخانه روی عکسهای خود کار میکردند، امروز نیز فضای دیجیتال بخشی از فرآیند خلق اثر است. یک عکاس حرفهای باید علاوه بر مهارت ثبت تصویر، شناخت کافی از ابزارهای پردازش نیز داشته باشد.
دارنده نشان درجه یک هنری درباره تأثیر فناوریهای جدید و هوش مصنوعی بر عکاسی گفت: فناوری میتواند امکانات تازهای در اختیار هنرمند قرار دهد، اما هیچ ابزاری نمیتواند جای نگاه خلاقانه انسان را بگیرد. مهمترین عامل در شکلگیری یک عکس موفق، اندیشه و دیدگاه عکاس است. ابزار تنها وسیلهای برای اجرای ایده محسوب میشود.
وی همچنین درباره مشکلات فنی عکاسی از مراسم عاشورا اظهار کرد: یکی از دشواریهای مهم در این زمینه، شرایط نوری است. بسیاری از مراسمها در ساعات میانی روز برگزار میشوند و نور شدید خورشید میتواند سایههای سخت و کنتراست زیادی ایجاد کند. کنترل چنین شرایطی برای عکاس آسان نیست و نیازمند تجربه و شناخت دقیق نور است.
این عکاس ادامه داد: نور فقط یک عنصر فنی نیست، بلکه میتواند معنا نیز ایجاد کند. در فرهنگ دینی ما نور جایگاه ویژهای دارد و عکاس باید بتواند علاوه بر ویژگیهای فیزیکی نور، ظرفیت معنایی آن را نیز درک کند. انتخاب درست نور میتواند فضای روحانی و احساسی یک تصویر را تقویت کند.
جوادیان درباره ضرورت حفظ حرمت در عکاسی عاشورایی گفت: عاشورا برای بسیاری از مردم بخشی از باور و هویت دینی آنهاست، بنابراین عکاس باید هنگام ثبت این مراسم، به جایگاه معنوی آن توجه داشته باشد. خلاقیت و نگاه هنری منافاتی با حفظ احترام ندارد، اما تصویر نباید باعث خدشهدار شدن شأن این واقعه شود.
وی بیان کرد: بسیاری از عناصر حاضر در آیینهای عاشورایی دارای بار نمادین هستند. برای مثال اسب حاضر در تعزیه برای بسیاری از مردم تنها یک حیوان نیست، بلکه یادآور مفاهیم و شخصیتهای مرتبط با واقعه عاشوراست. عکاس باید این معناها را بشناسد و با حساسیت بیشتری به ثبت آنها بپردازد. عکاسی عاشورایی در نهایت ترکیبی از هنر، شناخت، مسئولیت فرهنگی و احترام به باورهای مردم است و همین ویژگی آن را از بسیاری از شاخههای دیگر عکاسی متمایز میکند.
انتهای پیام
نظر شما